Powstanie Listopadowe 1830 – 1831 to wystąpienie zbrojne przeciwko Rosji, polskie powstanie narodowe. Za jego początek przyjmuje się noc z dnia 29 na 30 listopada 1830 – tzw. noc listopadowa. Powstanie Listopadowe doszło do skutku z powodu łamania przez Rosjan konstytucji Królestwa Polskiego z 1815 oraz represji, jakimi zostały dotknięte tajne związki i organizacje. Głównym celem był zamach na wielkiego księcia Konstantego.

W czasie „nocy listopadowej” kilkuset podchorążych ruszyło przez ciemne ulice Warszawy. Po szturmie na Belweder, gdzie nie udało się schwytać księcia Konstantego, skierowali się do centrum miasta – do Arsenału, gdzie przechowywano broń. Gdy weszli w Nowy Świat, powitała ich cisza – „Polacy, do broni!” – zaczęli wołać. W odpowiedzi usłyszeli trzask zamykanych okiennic. Na wezwanie jednak odpowiedziało kilka tysięcy warszawian i Arsenał został zdobyty. Rankiem książe Konstanty (namiestnik carski) wycofał wierne sobie oddziały za miasto. Warszawa była w rękach powstańców.